DÙNG NHẠC TIKTOK, FACEBOOK ĐỂ QUẢNG CÁO SẢN PHẨM CÓ BỊ KIỆN BẢN QUYỀN?
TikTok, Facebook và Instagram đang trở thành những kênh quảng cáo quan trọng của doanh nghiệp. Một video ngắn có hình ảnh bắt mắt, lời giới thiệu hấp dẫn và một bản nhạc đang thịnh hành có thể nhanh chóng thu hút hàng nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem. Tuy nhiên, chính việc “bắt trend” bằng các bài hát nổi tiếng cũng khiến nhiều doanh nghiệp đối mặt với một câu hỏi pháp lý quan trọng: Dùng nhạc trên TikTok hoặc Facebook để quảng cáo sản phẩm có thể bị kiện bản quyền không?
Câu trả lời ngắn gọn là: Có thể. Việc một bài hát xuất hiện trong thư viện âm thanh của nền tảng không đồng nghĩa mọi người đều được tự do sử dụng bài hát đó cho mục đích quảng cáo, kinh doanh hoặc thương mại.
Nghe được trên TikTok, Facebook không có nghĩa là được dùng để quảng cáo
Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất.
Nhiều người cho rằng: “TikTok đã cho chọn bài hát này”, “Facebook đã có nhạc này trong thư viện” hoặc “rất nhiều người đang dùng bài này”, vì vậy doanh nghiệp có thể lấy nhạc để làm video quảng cáo.
Tuy nhiên, quyền sử dụng âm nhạc phụ thuộc rất lớn vào mục đích sử dụng và phạm vi giấy phép.
Một bài nhạc có thể được nền tảng cấp quyền để người dùng sử dụng trong nội dung cá nhân, giải trí hoặc trong một phạm vi nhất định. Nhưng khi doanh nghiệp sử dụng bài nhạc đó để quảng bá thương hiệu, bán sản phẩm hoặc chạy quảng cáo trả phí, mục đích sử dụng đã chuyển sang hoạt động thương mại.
TikTok hiện hướng dẫn rằng khi đăng nội dung quảng bá thương hiệu, sản phẩm hoặc dịch vụ, người dùng nên sử dụng nhạc trong Thư viện nhạc thương mại – Commercial Music Library (CML), bởi các giấy phép của TikTok đối với nhạc ngoài thư viện này không mặc nhiên bao gồm việc sử dụng cho mục đích thương mại. Nếu dùng nhạc bên ngoài CML, người đăng phải xác nhận mình không sử dụng nhạc có bản quyền hoặc đã có đầy đủ giấy phép cần thiết.
Nói cách khác, một bài nhạc “được phép nghe” không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp “được phép dùng để bán hàng”.
Khi nào video được xem là nội dung mang mục đích thương mại?
Không phải chỉ khi doanh nghiệp bỏ tiền chạy quảng cáo thì video mới mang tính thương mại.
Một video có thể được xem là phục vụ mục đích thương mại khi nội dung nhằm:
- Giới thiệu sản phẩm hoặc dịch vụ;
- Quảng bá thương hiệu;
- Gắn link bán hàng;
- Kêu gọi khách hàng mua sản phẩm;
- Quảng bá chương trình khuyến mại;
- Tăng nhận diện cho doanh nghiệp;
- Hợp tác quảng cáo với nhãn hàng;
- Sử dụng influencer hoặc KOL để tiếp thị sản phẩm;
- Chạy quảng cáo trả phí trên TikTok, Facebook hoặc Instagram.
Ví dụ, một cá nhân đăng video vui vẻ cùng bài hát nổi tiếng để chia sẻ cuộc sống có thể thuộc phạm vi sử dụng khác với một doanh nghiệp lấy chính bài hát đó làm nhạc nền cho video giới thiệu sản phẩm.
Sự khác biệt nằm ở mục đích khai thác thương mại.
Đặc biệt, TikTok nêu rõ doanh nghiệp không nên sử dụng thư viện nhạc tổng hợp cho mục đích thương mại mà nên sử dụng CML cho các hoạt động như nội dung thương hiệu, video quảng cáo và các hình thức nội dung thương mại khác.
Facebook và Instagram có áp dụng nguyên tắc tương tự?
Có. Trên các nền tảng thuộc Meta, quyền sử dụng âm nhạc cũng phụ thuộc vào loại tài khoản, khu vực, loại nội dung và phạm vi cấp phép.
Theo hướng dẫn của Meta, thư viện nhạc được cấp phép trên Instagram chủ yếu hướng đến mục đích cá nhân, phi thương mại. Một số tài khoản doanh nghiệp hoặc loại nội dung nhất định có thể bị hạn chế quyền truy cập vào thư viện này nhằm tránh việc nhạc được sử dụng sai mục đích thương mại.
Meta cũng cung cấp Sound Collection, bao gồm các bài hát và âm thanh được thiết kế để sử dụng an toàn hơn trong nội dung thương mại, bao gồm quảng cáo trong các trường hợp và phạm vi được nền tảng cho phép.
Do đó, doanh nghiệp không nên suy luận rằng chỉ cần video được đăng thành công hoặc nhạc có sẵn trong ứng dụng là đã hoàn toàn không có rủi ro bản quyền.
Doanh nghiệp có thể gặp những rủi ro gì?
Vi phạm bản quyền âm nhạc không chỉ đơn giản là video bị mất tiếng.
Tùy từng trường hợp, doanh nghiệp có thể đối mặt với các hậu quả như:
1. Video bị tắt tiếng hoặc bị gỡ
Nền tảng có thể phát hiện nội dung âm thanh có bản quyền và thực hiện các biện pháp hạn chế, tắt tiếng hoặc gỡ nội dung.
TikTok cũng có cơ chế kiểm tra quyền đối với âm thanh trong một số hoạt động thương mại, đặc biệt với nội dung có liên kết sản phẩm. Khi phát hiện vấn đề, người dùng có thể được yêu cầu đổi âm thanh hoặc chỉnh sửa lại video.
2. Quảng cáo bị từ chối
Một video sử dụng nhạc không phù hợp với quyền thương mại có thể không đủ điều kiện để chạy quảng cáo hoặc bị gián đoạn trong quá trình phân phối.
3. Tài khoản bị cảnh báo hoặc hạn chế
Việc vi phạm nhiều lần có thể ảnh hưởng đến khả năng sử dụng tài khoản hoặc các công cụ kinh doanh của nền tảng.
4. Bị yêu cầu chấm dứt hành vi sử dụng
Chủ sở hữu quyền có thể yêu cầu doanh nghiệp dừng việc sử dụng bài nhạc và gỡ bỏ nội dung liên quan.
5. Phát sinh tranh chấp và trách nhiệm pháp lý
Trong trường hợp nghiêm trọng, việc khai thác tác phẩm âm nhạc không có quyền sử dụng phù hợp có thể dẫn đến tranh chấp về quyền tác giả và quyền liên quan. Doanh nghiệp có thể phải đối mặt với yêu cầu bồi thường hoặc các biện pháp xử lý khác theo pháp luật tùy tính chất và mức độ của vụ việc.
Vì vậy, “thấy người khác cũng dùng” không phải là lý do bảo đảm an toàn pháp lý cho doanh nghiệp.
Có phải chỉ dùng vài giây nhạc là không vi phạm?
Đây cũng là một quan niệm rất phổ biến.
Nhiều người cho rằng chỉ cần dùng 5 giây, 10 giây hoặc 15 giây của bài hát thì sẽ không có vấn đề. Thực tế, không có một quy tắc đơn giản mang tính chung rằng cứ sử dụng dưới một số giây nhất định là tự động được miễn quyền.
Vấn đề quan trọng không chỉ là thời lượng mà còn là:
- Phần âm nhạc được sử dụng;
- Mục đích sử dụng;
- Phạm vi khai thác;
- Giấy phép đang có;
- Nền tảng sử dụng;
- Quốc gia hoặc thị trường liên quan;
- Thỏa thuận giữa người dùng và chủ sở hữu quyền.
Doanh nghiệp không nên dựa vào “quy tắc vài giây” truyền miệng để quyết định sử dụng nhạc cho chiến dịch quảng cáo.
Cách sử dụng nhạc an toàn hơn khi quảng cáo
Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình kiểm tra âm thanh trước khi xuất bản video.
Thứ nhất, ưu tiên nhạc được cấp phép cho mục đích thương mại. Trên TikTok, doanh nghiệp có thể ưu tiên Thư viện nhạc thương mại CML. TikTok cho biết CML được xây dựng cho việc sử dụng trong các nội dung thương mại và quảng cáo theo phạm vi điều khoản áp dụng.
Thứ hai, sử dụng thư viện âm thanh phù hợp của Meta. Với Facebook và Instagram, doanh nghiệp nên kiểm tra phạm vi sử dụng của Sound Collection hoặc các công cụ âm thanh được Meta cung cấp cho hoạt động quảng cáo và nội dung thương mại.
Thứ ba, mua hoặc xin giấy phép trực tiếp khi cần sử dụng bài hát cụ thể. Nếu doanh nghiệp muốn dùng một ca khúc nổi tiếng làm nhạc nền cho chiến dịch lớn, cần đánh giá quyền cần thiết và phạm vi sử dụng thay vì chỉ tải bài hát về rồi ghép vào video.
Thứ tư, lưu trữ chứng từ về quyền sử dụng. Hợp đồng, hóa đơn, giấy phép, email xác nhận hoặc điều khoản của thư viện âm nhạc có thể rất quan trọng khi xảy ra tranh chấp.
Thứ năm, kiểm tra lại khi tái sử dụng video trên nền tảng khác. Một bản nhạc được phép sử dụng trên TikTok không có nghĩa doanh nghiệp tự động có quyền sử dụng chính video đó để chạy quảng cáo trên Facebook, YouTube, website hoặc truyền hình.
Đừng để chiến dịch quảng cáo thành một “cái bẫy” bản quyền
Trong marketing hiện đại, âm nhạc là một phần quan trọng giúp video tạo cảm xúc và tăng khả năng lan truyền. Nhưng đối với doanh nghiệp, một bài nhạc phù hợp không chỉ cần “hay” mà còn phải có quyền sử dụng phù hợp.
Trước khi đăng video quảng cáo, doanh nghiệp nên tự hỏi:
- Bài nhạc này có được phép dùng cho mục đích thương mại không?
- Tôi lấy nhạc từ nguồn nào?
- Giấy phép áp dụng cho nền tảng nào?
- Có được phép chạy quảng cáo trả phí không?
- Có được sử dụng trên nhiều nền tảng không?
- Tôi có tài liệu chứng minh quyền sử dụng hay không?
Một vài phút kiểm tra trước khi đăng có thể giúp doanh nghiệp tránh được việc phải gỡ cả chiến dịch, chỉnh sửa hàng loạt video hoặc đối mặt với tranh chấp không đáng có.
Kết luận: Dùng nhạc TikTok, Facebook hoặc Instagram để quảng cáo sản phẩm có thể phát sinh rủi ro bản quyền nếu doanh nghiệp sử dụng âm nhạc ngoài phạm vi quyền được cấp. Cách an toàn hơn là sử dụng nhạc có giấy phép thương mại phù hợp, kiểm tra kỹ điều khoản của từng nền tảng và chủ động lưu giữ tài liệu chứng minh quyền sử dụng.
Trong kinh doanh, sáng tạo nội dung là quan trọng, nhưng sử dụng nội dung của người khác đúng quyền mới là cách giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.
